AG Parafudr Nedir? Ne İşe Yarar? Kullanım Alanları, Tipleri Ve Seçim Kriterleri

Elektriksel güvenliğin sağlanması, gerek endüstriyel tesislerde gerek konutlarda oldukça kritik bir konudur. Elektrik sistemlerini yıldırım darbeleri ve geçici aşırı gerilimlerden korumak amacıyla kullanılan AG Parafudrlar, alçak gerilim seviyesinde çalışan sistemlerin güvenliğini sağlayan temel koruma elemanlarından biridir.

Bu yazıda AG parafudr nedir, ne işe yarar, hangi alanlarda kullanılır, tipleri nelerdir ve doğru AG parafudr seçimi nasıl yapılır gibi sorulara teknik detaylarıyla yanıt bulabilirsiniz.

AG Parafudr Nedir?

AG parafudr (Alçak Gerilim Parafudr), yıldırım düşmesi ya da elektrik şebekesinde meydana gelen geçici aşırı gerilimlerin (surge) etkisini azaltarak bu enerjiyi düşük empedanslı bir yol üzerinden toprağa deşarj eden bir aşırı gerilim koruma cihazıdır.

AG ifadesi, “Alçak Gerilim” anlamına gelir ve genellikle 1000 Volt’un altındaki sistemler için kullanılır.

Parafudrlar, normal koşullarda yüksek direnç gösterir ve devreden akım geçirmez; ancak sistem gerilimi belirli bir eşiği aştığında düşük dirençli hâle geçerek fazla enerjiyi toprağa iletir.

AG Parafudr Ne İşe Yarar?

Parafudrun temel işlevi, elektriksel hatlar üzerinde oluşabilecek ani ve yüksek gerilimleri (geçici aşırı gerilimler) algılayarak bu gerilimleri çok kısa sürede toprağa yönlendirmektir. Böylece bağlı cihazlar, pano içi ekipmanlar, otomasyon sistemleri ve insan hayatı korunmuş olur.

Koruduğu durumlar şunlardır:

  • Yıldırım düşmesi sonucu oluşan yüksek gerilim darbeleri
  • Şebeke kaynaklı ani voltaj yükselmeleri
  • Şalt işlemleri (yük atma, kontaktör açma-kapama, kesici operasyonları gibi) sırasında oluşabilecek geçici aşırı gerilimler.
  • Endüktif yüklerin (motor, trafo, bobin) ani devreye girip çıkmaları

AG Parafudr Kullanım Alanları

  • Bina ana panoları ve alt panolar
  • Fabrika ve sanayi tesisleri
  • Enerji nakil hatları sonlandırmaları
  • Güneş enerjisi santralleri (GES)
  • Veri merkezleri ve sunucu odaları
  • Akıllı bina otomasyon sistemleri
  • Telekomünikasyon altyapıları
  • Hastane ve laboratuvarlar
  • Ev içi hassas cihazlar (bilgisayar, modem, TV)
  • Elektrik sayaç ve sayaç panoları

AG Parafudr Kullanımının Avantajları

  • Cihaz ve ekipman koruması: Elektronik cihazların ani gerilim değişimlerinden zarar görmesini engeller.
  • İşletme sürekliliği: Arıza nedeniyle yaşanabilecek kesinti ve duruşları önler.
  • Yangın riskini azaltır: Aşırı gerilim nedeniyle kablolarda oluşabilecek kıvılcım ve ısınmaları engeller.
  • Maliyet avantajı: Sistemsel arızaların onarım maliyetlerini minimize eder.
  • Uzun ekipman ömrü: Elektriksel stres azaltıldığında ekipmanlar daha uzun ömürlü olur.
  • Standartlara uygunluk: Parafudr kullanımı, TS EN 61643 standardına göre yeni projelerde zorunludur.

AG Parafudr Tipleri (Sınıfları)

AG parafudrlar, darbe tipine ve kullanım alanına göre aşağıdaki üç ana sınıfa ayrılır:

Tip 1 Parafudr (Sınıf I)

  • 10/350 µs dalga formundaki yıldırım darbesine karşı koruma sağlar.
  • Binanın dış yıldırımdan korunma sistemi varsa mutlaka kullanılmalıdır.
  • Ana pano girişine yerleştirilir.
  • İmpuls Akımı (Iimp): 25–100 kA aralığındadır.
  • Kullanım Yeri: Bina ana panosu, trafo çıkışı.
  • Tip 1 parafudrlar, doğrudan veya yakın yıldırım düşmesi kaynaklı darbelere karşı bina girişinde ilk savunma hattıdır.

Tip 2 Parafudr (Sınıf II)

  • Şebeke kaynaklı geçici gerilimlere karşı koruma sağlar.
  • 8/20 µs darbe formuna göre test edilir.
  • Alt panolara yerleştirilir, genellikle Tip 1 ile birlikte kullanılır.
  • Maksimum Deşarj Akımı (Imax): 20–40 kA arasıdır(8/20 µs dalga formu).
  • Kullanım Yeri: Kat panoları, makine panoları, dağıtım panoları.

Tip 3 Parafudr (Sınıf III)

  • Hassas cihazların bulunduğu uç noktalarda kullanılır.
  • Düşük enerjili darbelere karşı hassas koruma sağlar.
  • Kullanım Yeri: Priz içi, cihaz önü, bilgisayar, modem vb.
  • Tip 3 parafudrlar, Tip 1 ve Tip 2'nin ardından ince koruma katmanı olarak görev yapar. Genellikle priz üstü çözümlerle uygulanır.

Parafudr Tip B, Tip C Ve Tip D Nedir?

Tip B, C, D sınıflandırması genellikle IEC 61643-1 veya EN 61643-11 standardının üretici bazlı kullanım şeklidir ve Tip 1, 2, 3 ile işlevsel eşdeğerdir;

  • Tip B: Yıldırım darbesi için kullanılır → Tip 1 Parafudr ile aynıdır.
  • Tip C: Endüktif kaynaklı ani gerilimler → Tip 2 Parafudr eşdeğeridir.
  • Tip D: Elektronik cihaz öncesi koruma → Tip 3 Parafudr ile aynıdır.

Bu sınıflandırma çoğu üreticinin etiketleme sisteminde karşınıza çıkabilir.

Ag Parafudr Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Kriterler

Teknik Terim Türkçe Karşılığı Açıklama
Uc (Maximum Continuous Operating Voltage) Maksimum Sürekli Çalışma Gerilimi Parafudrun sürekli maruz kalabileceği maksimum AC gerilim. Genellikle 275V – 320V arasıdır.
In (Nominal Discharge Current) Nominal Deşarj(Boşaltma) Akımı Parafudrun dayanabileceği standart darbe akımı (tekrarlı). Örn: 20 kA (8/20 µs).
Imax (Maximum Discharge Current) Maksimum Deşarj Akımı Parafudrun dayanabileceği en yüksek ani darbe akımı. Tip 2 için: 40 kA olabilir.
Iimp (Impulse Current) İmpuls (Yıldırım) Akımı Tip 1 için geçerli, çok yüksek enerjiye karşı dayanım. Örn: 25–100 kA (10/350 µs).
Up (Voltage Protection Level) Koruma Gerilimi Seviyesi Parafudrun müdahale sonrası sistemde bırakacağı en yüksek gerilim. Ne kadar düşükse, o kadar iyi.
Tc (Response Time) Tepki Süresi Parafudrun devreye girip gerilimi boşaltma süresi, genelde nanosaniler seviyesinde. Genellikle < 100 ns.


Seçim İpuçları:

  • Uc değerinin sistem gerilimine uygun olmasına dikkat edin.
  • Tip 1 ve Tip 2 parafudrları birlikte kullanmak, koruma etkinliğini artırır.
  • Parafudrun taşıyabileceği maksimum akımı (Imax) sistem gereksinimine göre seçilmeli.
  • Koruma seviyesi (Up) mümkün olduğunca düşük olmalı.
  • Montaj yerleri ve sertifika (EN 61643-11 gibi) önemlidir.

AG Parafudr Nasıl Montaj Edilir?

  • Parafudr, ana pano veya alt panoya hızlı erişim ve kısa topraklama hattı olacak şekilde monte edilmelidir.
  • Topraklama hattı kalın ve düşük empedanslı olmalıdır.
  • Önce Tip 1 (ana pano), sonra Tip 2 ve gerekirse Tip 3 parafudrlar sıralı yerleştirilir.
  • Üretici talimatlarına mutlaka uyulmalıdır.

Sonuç

AG Parafudrlar, elektrik tesisatının güvenliği için vazgeçilmez ekipmanlardır. Yıldırım ve ani gerilim yükselmeleri nedeniyle oluşabilecek hasarları önleyerek hem cihazların korunmasını hem de iş sürekliliğini sağlarlar. Doğru seçilen, standartlara uygun montajı yapılan parafudrlar ile enerji sistemlerinizin güvenliğini artırabilirsiniz.