Kontaktör, düşük güçlü bir kumanda sinyaliyle yüksek akım çeken motor, ısıtıcı veya aydınlatma gibi yükleri güvenli bir şekilde açıp kapatmaya yarayan elektromanyetik bir anahtarlama elemanıdır. Motor yol verme, kompanzasyon, otomasyon ve merkezi aydınlatma kontrolü gibi alçak gerilim uygulamalarının merkezinde kontaktör bulunur ve güç devresini kumanda devresinden izole eder.

Kontaktörün A1–A2 bobin uçlarına AC veya DC gerilim uygulandığında bobinden akım geçer ve bir manyetik alan oluşur. Bu alan, sabit ve hareketli nüveyi birbirine çeker; güç kontakları (L1–L2–L3 / T1–T2–T3) kapanır ve motor ya da yük devreye girer. Bobin enerjisi kesildiğinde yay sistemi devreye girer, güç ve yardımcı kontaklar açılır ve devre güvenli şekilde kesilir. Böylece küçük bir kumanda akımıyla yüksek akım taşıyan devreler kontrol edilir.

Röleler genellikle düşük akım seviyelerinde sinyal ve kontrol devrelerini anahtarlamak için kullanılırken, kontaktörler yüksek akım ve güç devrelerini anahtarlamak için tasarlanmıştır. Kontaktörler daha büyük kutup sayısına, daha yüksek akım taşıma ve kesme kapasitesine, ark söndürme odalarına ve çok daha uzun mekanik/elektriksel ömre sahiptir. Bu nedenle motor yol verme, kompanzasyon ve güç devrelerinde tercih edilen eleman kontaktördür.

Kontaktörler; asenkron motor yol verme ve durdurma devrelerinde, yıldız–üçgen yol verme sistemlerinde, kompanzasyon panolarında kondansatör gruplarının devreye alınmasında, büyük aydınlatma panolarında, pompa–fan–kompresör uygulamalarında, konveyör ve proses hatlarında, HVAC sistemlerinde ve endüstriyel otomasyon panolarında yaygın olarak kullanılır. Uzaktan kumanda gerektiren hemen her güç devresinde kontaktör bulunur.

Kontaktörler; AC ve DC kontaktörler, 3 kutuplu ve 4 kutuplu kontaktörler, güç kontaktörleri, kompanzasyon kontaktörleri, yardımcı kontaktörler ve mini kontaktörler gibi farklı gruplara ayrılır. Ayrıca motor kontaktörleri, ana devre kontaktörleri, aydınlatma kontaktörleri ve özel uygulama kontaktörleri olarak da sınıflandırılır. Her bir tip, taşıyacağı akım, gerilim ve kullanım kategorisine göre seçilmelidir.

Kontaktör seçerken yük tipi (motor, rezistans, aydınlatma vb.), kullanım kategorisi (AC-1, AC-3, AC-4), anma akımı ve gerilimi, kutup sayısı, bobin gerilimi (AC/DC), yardımcı kontak kombinasyonları, elektriksel ve mekanik ömür, montaj şekli ve kullanılacak termik röle veya motor koruma şalteri ile uyumluluk mutlaka dikkate alınmalıdır. Yanlış seçilen kontaktör, aşırı ısınma, kontak yapışması ve devre kesintilerine sebep olabilir.

TeSys K (LC1K / LP1K) serisi, kompakt boyutlarıyla pano içinde yer tasarrufu gereken düşük güçlü uygulamalar için mini kontaktör çözümüdür. TeSys Deca (LC1D) serisi, 9 A’dan 150 A’e kadar motor uygulamalarında en yaygın kullanılan standart 3 kutuplu kontaktör ailesidir. TeSys Giga (LC1G) serisi ise yüksek akım, ağır çalışma şartları ve zorlu endüstriyel uygulamalar için tasarlanmış üst seviye kontaktör grubudur. EasyPact TVS, maliyet/performans odaklı projeler için ekonomik bir alternatif sunar.

Seçim tablolarında genellikle gövde bazında “AC-3 anma akımı”, “400 V motor gücü (kW)”, “yardımcı kontak yapısı” ve “bobin gerilim seçenekleri” yer alır. Önce motor etiketindeki anma akımı ve kullanım kategorisine göre uygun gövde seçilir; ardından kumanda devresine uygun bobin gerilimi (örneğin 24 V DC, 230 V AC) ve ihtiyaç duyulan yardımcı kontak kombinasyonu belirlenir. Elektrofors üzerindeki LC1K, LP1K, LC1D, LC1E ve LC1G tablolarında bobin gerilim etiketleri doğrudan ürün sayfalarına yönlendirilerek seçim süreci hızlandırılmıştır.

Bobin gerilimi, pano içi kumanda devresinin besleme gerilimine göre seçilmelidir. Örneğin kumanda devresi 230 V AC ise 230 V AC bobin, 24 V DC PLC çıkışları kullanılıyorsa 24 V DC bobin tercih edilir. AC bobinler şebekeden doğrudan besleme için pratik ve yaygın bir çözümdür; DC bobinler ise düşük gürültü, kararlı tutma kuvveti ve bazı otomasyon sistemlerinde daha hassas kontrol imkânı sağlar. Seçim tablolarında bobin kodları (B7, M7, BD, ED, FD vb.) bu gerilimleri ifade eder.

Kontaktör arızalarında; bobinin hiç çekmemesi veya sürekli çekili kalması, kontaklarda yapışma, devreyi tam kapatamama, aşırı ısınma ve yanık kokusu, yükün zaman zaman devreden düşmesi ya da termik rölenin sık sık açması gibi belirtiler görülebilir. Bu durumlarda kontaktörün mekanik durumu, bobin direnci, kontak yüzeyleri ve bağlantı sıkılıkları kontrol edilmeli, gerekiyorsa kontaktör aynı seri ve akım değerine sahip yeni bir ürünle değiştirilmelidir.